تجسم زنانۀ حکمت الهی در دین یهود و دین بودایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکدۀ حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

یکی از موضوعات مورد بحث در الهیات فمینیستی، بررسی جنبه­ی مونث الهی در ادیان گوناگون است که به واسطه­ی آن، جایگاه زنان در جامعه­ی دینی بالا برده می­شود. در این میان، تجسم زنانه­ی حکمت الهی از مهمترین مباحث مطرح شده در این زمینه به شمار می­آید. این شخصیت الهی زنانه، در دو دین یهود و بودایی جایگاه برجسته­ای را به خود اختصاص داده است. حکمت متشخص زنانه در دین یهود در مقام حخما یا شخینا و در دین بودایی در مقام پراجناپارامیتا، ظاهر گشته است. از آن رو که این ادیان، از قدیمی­ترین و پرطرفدارترین ادیان جهان محسوب می­شوند، بررسی حکمت متشخص الهی در قالب زنانه­اش اهمیت فراوانی دارد چرا که شباهت­ها و تفاوت­ها در آموزه­هایی که پیرامون این شخصیت پدید آمده است نمایان شده و تاثیر آن در جامعه­ی دینی با ارزش بخشیدن به جایگاه زنان مشخص می­گردد. در این پژوهش، کوشش می­شود که سیر تحول این مفهوم در این دو سنت دینی، ابعاد و کارکرد اجتماعی آن مورد بحث قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Feminine Embodiment of Divine Wisdom in Judaism and Buddhism

نویسنده [English]

  • Maryamsadat Siahpoosh
PhD Candidate of Comparative Religion and Mysticism, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Ira
چکیده [English]

Studying about the feminine aspect of God in various religions is one of the topics that has been discussed in feminist theology and it could promotes the status of women in the religious community. One of the important issues in this field is the feminine embodiment of divine wisdom. This female divine figure has a prominent place in the two religions, namely, Judaism and Buddhism. The embodied feminine wisdom has appeared in Judaism as Hakhma or Shekhina and in Buddhism as Prajnaparamita. Since these religions are known as the oldest and most popular religions in the world, it is very important to study about the embodied divine wisdom in its feminine form. Moreover, the impact of this issue on the religious community has been cleared. This research tries to discuss the evolution of this concept in these two religious traditions, its dimensions and social function.

کلیدواژه‌ها [English]

  • wisdom
  • Feminist Theology
  • Hokhma
  • Shekhina
  • Sophia
  • Prajnaparamita
آنترمن، آلن، باورها و آیین­های یهودی، ترجمه ی رضا فرزین، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۹۳.
اپستاین، ایزیدور، یهودیت: بررسی تاریخی، ترجمه ی بهزاد سالکی، تهران: موسسه­ی پژوهشی حکمت و فلسفه­ی ایران، ۱۳۹۳.
پاشایی، عسکری، فراسوی فرزانگی؛ پرگیاپارامیتا، عرفان بودایی، تهران: نشر نگاه معاصر، ۱۳۸۰.
تیواری، کدارنات، دین­شناسی تطبیقی، ترجمه­ی (لوئیز) شنکایی، تهران: سمت، ۱۳۸۱.
سوزوکی، بئاتریس لین، راه بودا، ترجمه ی ع. پاشایی، تهران: موسسه ی نگاه معاصر، ۱۳۸۶.
شولم، گرشوم، زوهر؛ کتاب روشنایی، ترجمه­ی هما شهرام­بخت، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۷.
شولم، گرشوم، گرایش­ها و مکاتب اصلی عرفان یهود، ترجمه­ی علیرضا فهیم، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۹۲.
کازینز، ال، اس، آیین بودا در جهان امروز، ترجمه ی علیرضا شجاعی، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۴.
گروس، ریتا، زن در ادیان بزرگ جهان، تدوین: جین هولم و جان بوکر، ترجمه ی علی غفاری، تهران: انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۴.
مبلغ، سیده زهرا، ایمان به مثابه عقل رهیافتی معرفت شناسانه به الهیات فمنیستی، تهران: نشر علم،۱۳۹۱.
مورگان، سو، «رویکرد های فمینیستی»، راهنمای دین پژوهی؛ آشنایی با ده رویکرد در مطالعه ی ادیان، ویراسته ی رابرت سگال، ترجمه ی محسن زندی و محمد حقانی فضل، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۹۱.
Conze, Edward, Thirty Years of Buddhist Studies; Selected Essays, Oxford: Bruno Cassirer, 1967.
Crenshaw, James, »Wisdom Literature«, in Encyclopedia of religion, second edition, Lindsay Jones (ed.), USA, Macmillan, 2005.
Gross, Rita, »The Feminine Principle in Tibetan Vajrayana Buddhism: Reflections of Buddhist Feminist«, The Journal of transpersonal Psychology, vol. 16, No. 2, 1984.
Idel, Moshe, Absorbing Perfections: Kabbalah and Interpretation, New Haven and London: Yale University Press, 2002.
Martin, Sean, The Gnostics: The First Christian Heretics, Harpenden: Pocket Essentials, 2006.
McRae, Emily, »Suffering and the Six Perfections: Using Adversity to Attain Wisdom in Mahāyāna Buddhist Ethics«, The Journal of Value Inquiry, 2018.
Meehan, Brenda, »Wisdom/Sophia, Russian Identity, and Western Feminist Theology«, CrossCurrents, vol. 46, 1996.
Mitchell, Donald, »The Paradox of Buddhist Wisdom«, Philosophy East and West, Vol. 26, 1976, p. 65.
Nagao, Gadjin, Madhyamika and yogachara, translated by Leslie Kawamora, State University of Newyork Press, 1991.
Neusner Jacob, Avery-Peck, Alan, »Shekhina«, The Routledge dictionary of Judaism, New York and London: Routledge, 2004.
Rudolph, Kurt, »Wisdom«, in  Encyclopedia of religion, second edition, Lindsay Jones (ed.), USA, Macmillan, 2005.
Scholem, Gershom, Origins of the Kabbalah, Philadelphia: Jewish Publication Society, 1987.
Schwartz, Howard, Tree of Souls: The Mythology of Judaism, Foreword by Elliot K. Ginsburg, New York: Oxford University Press, 2004.
Todorovska, Marija, »The Concept of the Logos in Philo of Alexandria«, Živa antika. Antiquité vivante. Vol. 65 ,2015.
Webster, Jane, »Sophia : Engendering Wisdom in Proverbs, Ben Sira and the Wisdom of Solomon«, Journal for the Study of the Old Testament, Vol. 23, 1998 .