خطبۀالبیان و شطحیات عارفان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

ندارد

چکیده

 « خطبۀالبیان »نام یکی از خطبه های منسوب به مولا علی (ع) است که درباره صحت انتساب
آن به امام در طول تاریخ دیدگاه های مختلفی وجود داشته است . در این خطبه کلمات
آغاز می شود و به شرح حال ایشان به « اَنَا » مسجعی بر زبان حضرت جاری شده که با ضمیر
عنوان ولی و انسان کامل در حالت فنای فی الله اشاره دارد . از این رو، این خطبه به
شطحیات اهل تصوف شباهت دارد و همواره از یک سو مورد توجه صوفیان و فرقه های
شیعه و باطنیه، و از سوی دیگر، مورد مخالفت مخالفان تصوف بوده است ، که صحت
انتساب آن را رد کرده اند. در این مقاله ابتدا کتاب شناسی خطبه با تقسیم بندی نوع شناسانۀ
آن معرفی می شود و سپس نسخه شناسی شروح آن از نظر می گذرد . پس از آن، تحلیل
تاریخی و نسبت آن با شطحیان اهل تصوف مورد کنکاش قرار می گیرد . برای تحقق این
امر، معانی مختلف شطح از م نظر تصوف، و پیشینۀ شطح گویی در اسلام بررسی شده و
دیدگاه روزبهان بقلی و برخی از شارحان این خطبه، نظیر میرشریف نقطوی، دهدارشیرازی،
عبدالصمد همدانی، راز ذهبی، میرزای قمی و ... نیز آمده است . در پایان با استناد به نظرات
افراد یاد شده خبطۀالبیان به مثابۀ شطح شمرده می شود

کلیدواژه‌ها